GioiHan.comGiới Hạn
Giới hạn của giác quan

Phép thử tờ giấy tìm điểm mù sinh lý: vùng mỗi mắt không thấy và lúc nào cần khám

Mỗi mắt có một vùng không nhìn thấy gì mà bạn chưa từng nhận ra. Vì sao có điểm mù, não che nó thế nào và cách tự tìm bằng một tờ giấy.

Young woman at a wooden desk in a Hue apartment holding a blank white card at arm length, one hand covering her left eye, seen from the side, warm lamp light

Mỗi con mắt khoẻ mạnh đều có một vùng nhỏ trong tầm nhìn hoàn toàn không ghi nhận được hình ảnh, gọi là điểm mù sinh lý. Nó không phải bệnh, không phải dấu hiệu mắt kém, mà là hệ quả của cách mắt được cấu tạo. Điều lạ là gần như không ai nhìn thấy "lỗ thủng" đó trong đời sống hằng ngày, dù nó luôn ở đó, mỗi giây mở mắt.

Mục từ này giải thích điểm mù nằm ở đâu, vì sao não giấu nó khéo đến mức bạn không biết, cách tự tìm thấy điểm mù của chính mình bằng một tờ giấy trắng trong hai phút, và ranh giới giữa điểm mù bình thường với những vùng mờ, vùng khuyết trong tầm nhìn cần đi khám mắt ngay.

Điểm mù nằm ở đâu và vì sao mắt lại có nó

Phía sau nhãn cầu là võng mạc, một lớp mô mỏng chứa hàng triệu tế bào cảm nhận ánh sáng. Tín hiệu từ các tế bào này được gom lại qua những sợi thần kinh, và tất cả các sợi đó phải chui ra khỏi nhãn cầu tại cùng một chỗ để đi về não. Chỗ chui ra đó gọi là đĩa thị, nơi dây thần kinh thị giác và các mạch máu đi vào, đi ra. Tại đĩa thị không có tế bào cảm nhận ánh sáng nào, nên ánh sáng rơi đúng vào đó sẽ không được ghi nhận.

Ở mắt người, các sợi thần kinh lại nằm phía trước lớp tế bào cảm nhận, tức là phía ánh sáng đi tới. Vì vậy chúng buộc phải xuyên qua võng mạc để ra ngoài, và để lại một khoảng trống. Một số loài như bạch tuộc có cách sắp xếp ngược lại, sợi thần kinh đi phía sau, nên theo những gì giới sinh học mô tả thì chúng không có điểm mù kiểu này.

Đĩa thị nằm lệch về phía mũi so với trung tâm võng mạc. Do hình ảnh qua thấu kính bị đảo chiều, điểm mù trong tầm nhìn lại nằm lệch về phía thái dương: điểm mù của mắt phải ở bên phải điểm bạn đang nhìn thẳng, của mắt trái ở bên trái. Theo các tài liệu nhãn khoa phổ thông, nó cách điểm nhìn thẳng khoảng mười lăm độ và hơi thấp xuống một chút, rộng chừng vài độ, đủ để một khuôn mặt người ở xa vài mét lọt thỏm vào trong.

Vì sao bạn chưa bao giờ thấy lỗ hổng đó

Hai mắt che cho nhau. Điểm mù của mắt trái và mắt phải không trùng nhau trong không gian. Vùng mắt phải không thấy thì mắt trái vẫn thấy, và ngược lại. Khi mở cả hai mắt, não ghép hai hình lại và không còn chỗ nào trống.

Não lấp vào bằng phỏng đoán. Ngay cả khi nhắm một mắt, bạn cũng không thấy một đốm đen. Não lấy màu sắc, hoa văn ở xung quanh rồi "vẽ tiếp" vào vùng trống. Nếu điểm mù rơi vào bức tường trắng, bạn thấy tường trắng liền mạch; rơi vào nền gạch kẻ ô, bạn thấy ô gạch tiếp tục đều đặn. Đây là ví dụ rõ nhất cho thấy cái ta "nhìn thấy" một phần là thứ não dựng ra.

Mắt không đứng yên. Mắt liên tục đảo những cú rất nhanh và rất nhỏ mà bạn không ý thức được. Mỗi lần đảo, vùng mù trượt sang chỗ khác của cảnh vật, nên không có vật nào bị che mãi.

Điểm mù nằm ngoài vùng bạn chú ý. Chi tiết sắc nét nhất chỉ đến từ vùng trung tâm nơi mắt đang nhìn. Điểm mù nằm ở rìa ngoài vùng đó, nơi hình ảnh vốn đã mờ và ít được chú ý, nên càng khó nhận ra có gì thiếu.

Tự tìm điểm mù của mình bằng một tờ giấy

Phép thử này an toàn, không cần dụng cụ gì đặc biệt, làm được với trẻ từ tuổi tiểu học trở lên có người lớn bên cạnh. Bạn cần một tờ giấy trắng hoặc tấm bìa cỡ bàn tay và một cây bút dạ.

  1. Vẽ một dấu cộng nhỏ ở bên trái tờ giấy và một chấm tròn đặc cỡ hạt đậu ở bên phải, cùng một hàng ngang, cách nhau chừng bảy, tám phân.
  2. Cầm tờ giấy thẳng trước mặt, cách mắt khoảng một cánh tay, dấu cộng ở bên trái.
  3. Lấy tay che mắt trái. Dùng mắt phải nhìn chằm chằm vào dấu cộng, không liếc sang chấm tròn. Lúc này bạn vẫn thấy chấm tròn ở khoé nhìn.
  4. Từ từ đưa tờ giấy lại gần mặt, mắt vẫn dán vào dấu cộng. Tới một khoảng nào đó, thường quanh hai ba chục phân tuỳ người, chấm tròn biến mất, chỗ đó chỉ còn nền giấy trắng.
  5. Tiếp tục đưa lại gần, chấm tròn sẽ hiện ra trở lại. Khoảng biến mất chính là lúc hình chấm tròn rơi đúng vào đĩa thị.
  6. Để thử mắt trái, xoay ngược tờ giấy cho chấm tròn sang bên trái, che mắt phải và lặp lại.

Muốn thấy não "vẽ" thế nào, bạn kẻ một đường thẳng nằm ngang đi qua chấm tròn. Khi chấm biến mất, nhiều người thấy đường kẻ liền mạch như không có gì ở đó. Nếu lần đầu chưa thấy, hãy thử chậm hơn, giữ tờ giấy thẳng và đủ sáng. Đây là cách quan sát, không phải bài kiểm tra thị lực; kết quả không nói lên mắt bạn tốt hay kém.

Điểm mù trong đời sống: lúc nào nó đáng kể

Trong sinh hoạt bình thường với hai mắt mở, điểm mù sinh lý gần như không gây hậu quả gì. Nó trở nên đáng kể trong vài tình huống mà một mắt bị che hoặc không nhìn được: người chỉ còn nhìn tốt một bên mắt, người đang đeo miếng che mắt sau thủ thuật, hay khi một vật cản như cột xe, mũ bảo hiểm che bớt tầm nhìn của một mắt.

Lúc đó, một vật nhỏ ở xa như người đi bộ, chiếc xe máy ở khúc cua có thể rơi đúng vào vùng mù và não lại khéo tay lấp vào bằng nền đường. Đây là một trong những lý do người lái xe được dặn quay đầu, đảo mắt nhiều lần chứ không chỉ liếc một cái. Mỗi lần mắt di chuyển, vùng mù đổi chỗ, và vật bị che sẽ lộ ra.

Cũng cần phân biệt: "điểm mù" khi nói về xe tải, xe buýt là vùng mà gương và kính xe không cho tài xế thấy, chuyện hoàn toàn khác với điểm mù của mắt. Hai cái chồng lên nhau mới là lúc nguy hiểm, nên đi gần xe lớn thì nên tránh xa vùng hai bên hông và ngay sau đuôi xe.

Điểm mù bình thường khác vùng khuyết bất thường thế nào

Nhiều người sau khi làm phép thử tờ giấy bắt đầu lo lắng về mọi chỗ mờ trong tầm nhìn. Bảng dưới giúp bạn phân biệt sơ bộ, nhưng không thay cho khám mắt.

Đặc điểmĐiểm mù sinh lýDấu hiệu cần đi khám
Có từ bao giờCó từ khi sinh ra, ai cũng cóMới xuất hiện, trước đây không có
Nhận ra khi mở hai mắtKhông nhận raThấy một vùng mờ, tối, méo hoặc mất hẳn
Vị tríCố định, lệch về phía thái dương của mỗi mắtCó thể ở bất kỳ đâu, kể cả giữa điểm nhìn
Thay đổi theo thời gianKhông đổiLan rộng dần hoặc xuất hiện đột ngột
Đi kèmKhông có gìChớp sáng, đốm đen trôi nhiều bất thường, cảm giác có màn che, đau mắt, đỏ mắt

Điểm cần nhớ là não cũng "lấp" được cả những vùng khuyết do bệnh gây ra, nhất là khi vùng đó nằm ở rìa và lớn dần chậm. Nhiều người chỉ phát hiện mình mất một phần tầm nhìn khi tình cờ che một mắt. Vì vậy khám mắt định kỳ có ý nghĩa ngay cả khi bạn thấy mình nhìn bình thường.

Vì sao không cần, và không nên, cố "chữa" điểm mù

Trên mạng thỉnh thoảng có những bài tập nhìn chằm chằm vào hình xoáy, những loại kính lạ hay viên uống được giới thiệu là giúp "xoá điểm mù", "mở rộng tầm nhìn". Điểm mù sinh lý là một chỗ không có tế bào cảm nhận ánh sáng, nên không bài tập nào làm mọc ra tế bào ở đó. Bỏ tiền và thời gian vào những thứ này không giúp mắt nhìn tốt hơn, có khi còn làm bạn chủ quan với những thay đổi thật sự cần khám.

Việc đáng làm hơn là hiểu giới hạn để sống chung với nó. Khi một mắt bị che, một mắt kém, hãy quay đầu nhiều hơn, đảo mắt thường xuyên hơn, đặc biệt lúc sang đường, lùi xe, xuống cầu thang. Người chỉ còn một mắt nhìn tốt nên hỏi bác sĩ mắt về những lưu ý riêng khi lái xe và làm việc với máy móc.

Cũng đừng nhìn thẳng vào mặt trời, đèn hàn, đèn chiếu laser hay nguồn sáng rất mạnh để "thử" xem mắt còn thấy gì. Những tổn thương do ánh sáng mạnh có thể để lại một vùng mù thật sự, nằm ngay giữa tầm nhìn và không hồi phục. Điểm mù tự nhiên thì vô hại; điểm mù do mình tự gây ra thì không.

Khi nào cần đi khám mắt

Điểm mù sinh lý không cần chữa và không cần theo dõi. Nhưng một số thay đổi trong tầm nhìn là việc của bác sĩ mắt, có khi phải đi ngay trong ngày. Đột ngột thấy nhiều đốm đen hoặc sợi đen trôi lơ lửng, kèm những tia chớp sáng ở rìa mắt, hoặc cảm giác như có tấm màn kéo xuống che một phần tầm nhìn, là những dấu hiệu người làm nhãn khoa dặn phải đi khám cấp cứu, vì có thể liên quan tới võng mạc.

Mất thị lực đột ngột ở một mắt, nhìn một hoá hai, méo hình kèm yếu tay chân, nói khó, méo miệng thì gọi 115 ngay, vì đó có thể là dấu hiệu đột quỵ. Đau nhức mắt dữ dội kèm nhìn mờ, đau đầu, buồn nôn cũng cần đến cơ sở y tế sớm.

Với những vùng mờ xuất hiện từ từ, khó nói rõ từ bao giờ, bạn nên đặt lịch khám để được đo thị trường và nhãn áp. Một số bệnh mắt tiến triển âm thầm, lấy dần tầm nhìn từ rìa vào trong mà gần như không đau. Người có người thân mắc bệnh mắt, người có bệnh tiểu đường, cao huyết áp, người đã ngoài bốn mươi nên hỏi bác sĩ về lịch khám phù hợp. Phép thử tờ giấy ở trên không dùng để tự chẩn đoán bất cứ điều gì.

Câu hỏi thường gặp

Điểm mù có lớn dần theo tuổi không?

Điểm mù sinh lý gắn với kích thước đĩa thị nên về cơ bản không đổi theo tuổi. Nếu bạn thấy vùng không nhìn thấy rộng ra, hoặc xuất hiện chỗ mờ mới, đó không còn là điểm mù bình thường mà là lý do để đi khám mắt.

Làm phép thử tờ giấy mà chấm tròn không biến mất thì sao?

Thường là do khoảng cách chưa đúng, mắt liếc sang chấm tròn, hoặc tờ giấy bị nghiêng. Hãy thử lại thật chậm, giữ mắt nhìn vào dấu cộng. Phép thử này chỉ để quan sát cho vui và hiểu biết, không phải bài kiểm tra mắt.

Đeo kính cận có làm mất điểm mù không?

Không. Kính chỉ điều chỉnh để hình ảnh hội tụ đúng trên võng mạc, còn đĩa thị vẫn không có tế bào cảm nhận ánh sáng. Người đeo kính, đeo kính áp tròng hay đã mổ cận vẫn có điểm mù sinh lý như mọi người.

Trẻ em có nên làm phép thử điểm mù không?

Được, nếu có người lớn ở cạnh và trẻ thấy thích. Đây là hoạt động khám phá cơ thể, không có đúng sai, không chấm điểm hay so bạn này với bạn kia. Nếu trẻ hay nheo mắt, nghiêng đầu khi nhìn, nên đưa trẻ đi khám mắt.

Điểm mù sinh lý có liên quan tới bệnh tăng nhãn áp không?

Bản thân điểm mù sinh lý thì không. Tuy vậy khi khám, bác sĩ có thể quan sát vùng đĩa thị và đo thị trường để tìm dấu hiệu bệnh. Việc đánh giá đó cần máy móc và chuyên môn, không tự làm ở nhà được.

Có cách nào luyện cho điểm mù nhỏ lại không?

Không có cách nào, và cũng không cần. Điểm mù là hệ quả cấu tạo của mắt, não và hai mắt đã bù trừ cho nó gần như hoàn toàn. Những lời quảng cáo bài tập làm mất điểm mù không có cơ sở khoa học.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138