GioiHan.comGiới Hạn
Thử thách hẹn giờ lành mạnh

Thử thách vận động 5 phút: hẹn giờ cho cả nhà đứng dậy và biết khi nào phải dừng

Thử thách vận động 5 phút trong nhà: năm phút làm được gì, kiểm chỗ và kiểm sức khoẻ trước, chuỗi động tác nhẹ có bản dễ hơn, dấu hiệu phải dừng ngay.

Three generations of a family marching in place in a tiled living room in Can Tho, grandmother holding a chair back for balance, figures slightly blurred, evening lamp light

Thử thách vận động 5 phút là đặt đồng hồ năm phút và cả nhà cùng làm một chuỗi động tác nhẹ ngay trong phòng khách: đi bước tại chỗ, xoay vai, đứng lên ngồi xuống ghế, nhón gót, giãn người. Năm phút không thay được một buổi tập thể dục đầy đủ, nhưng là cách dễ nhất để người đã ngồi cả ngày đứng dậy, và để những ai lâu nay không vận động có một điểm bắt đầu vừa sức.

Bài này nói thẳng năm phút làm được gì và không làm được gì, những việc cần kiểm trước khi bấm giờ, một chuỗi mẫu có bản dễ hơn cho người lớn tuổi hay người đang yếu, cách tổ chức để ông bà và trẻ cùng làm mà không ai so với ai, và những dấu hiệu phải dừng ngay. Đây không phải lịch tập luyện thể lực; người muốn tập bài bản nên tìm huấn luyện viên hoặc chương trình phù hợp.

Năm phút làm được gì, không làm được gì

Hướng dẫn về hoạt động thể lực của Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị người trưởng thành có khoảng 150 đến 300 phút vận động cường độ vừa mỗi tuần, và trẻ em, thiếu niên trung bình khoảng 60 phút mỗi ngày. So với con số đó, năm phút là nhỏ. Thử thách này không nhằm thay thế mức khuyến nghị, mà nhằm phá vỡ những khoảng ngồi yên dài và tạo thói quen đứng dậy.

Điều năm phút làm được khá thiết thực: làm ấm các khớp sau khi ngồi lâu, khiến người đang uể oải tỉnh lại, và quan trọng nhất là xoá đi cảm giác "vận động là chuyện to tát phải thay đồ, phải ra sân". Với người lâu không tập, bước khó nhất thường là bước đầu tiên, và một khung ngắn có điểm kết thúc rõ làm bước đầu nhẹ hơn nhiều.

Cũng nên nói rõ: năm phút vận động nhẹ có giá trị với người đang ngồi nhiều, nhưng với người đã tập thể thao đều đặn thì nó chỉ giống một bài khởi động. Không ai cần coi thử thách này là thước đo thể lực của mình hay của người khác trong nhà.

Năm phút không làm được những gì người ta hay kỳ vọng ở các lời quảng cáo: không làm giảm cân nhanh, không thay cho điều trị khi có bệnh, không bù được cả ngày ngồi nếu chỉ làm một lần. Hiểu rõ giới hạn đó giúp bạn khỏi thất vọng và khỏi tự ép tăng cường độ quá nhanh để "cho đáng".

Trước khi bấm giờ: kiểm chỗ và kiểm người

Một phút kiểm trước giúp tránh phần lớn các tai nạn nhỏ khi vận động trong nhà, nhất là khi có người lớn tuổi và trẻ nhỏ cùng tham gia.

  • Chỗ đứng: dọn trống một khoảng đủ dang tay mỗi người, sàn khô, không có thảm trượt, đồ chơi hay dây điện dưới chân.
  • Giày dép: đi chân trần trên sàn không trơn hoặc giày đế bám; không đi dép lê, không đi tất trên sàn gạch men.
  • Ghế chắc chắn: chuẩn bị một ghế tựa không có bánh xe, kê sát tường, để vịn hoặc ngồi xuống khi cần.
  • Ai nên hỏi bác sĩ trước: người có bệnh tim mạch, tăng huyết áp chưa ổn định, mới phẫu thuật, đang mang thai, hay chóng mặt, từng bị ngã, hoặc có bệnh mạn tính đang điều trị. Hỏi để biết động tác nào hợp, không phải để xin phép đứng dậy.
  • Bụng không quá no: nên làm trước bữa ăn hoặc sau bữa khoảng một tiếng trở lên.
  • Nước uống: để sẵn cốc nước, nhất là những ngày nóng.

Chuỗi năm phút mẫu và bản dễ hơn

Chuỗi dưới đây chia thành năm chặng, mỗi chặng khoảng một phút. Mỗi động tác có bản dễ hơn cho người lớn tuổi, người đang yếu hoặc người mới tập. Làm chậm, thở đều, không nín thở. Đây là ví dụ để bắt đầu, không phải bài tập điều trị.

ChặngĐộng tácBản dễ hơn
Phút 1Đi bước tại chỗ, đánh tay tự nhiênNgồi trên ghế, nâng gối luân phiên
Phút 2Xoay vai về sau rồi về trước, xoay cổ tay, cổ chânLàm trong tư thế ngồi, biên độ nhỏ
Phút 3Đứng lên ngồi xuống ghế chậm rãiVịn tay vào thành ghế, chỉ nhổm lên nửa chừng
Phút 4Chống tay vào tường, gập khuỷu tay đẩy người ra vào; xen nhón gótĐứng gần tường hơn, nhón gót có vịn lưng ghế
Phút 5Giãn nhẹ: vươn tay lên cao, nghiêng người hai bên, thả lỏng vaiNgồi giãn tay và vai, thở chậm

Đi bước tại chỗ nên chạm cả bàn chân xuống sàn, không nhón mũi liên tục. Đứng lên ngồi xuống nên đặt hai chân rộng bằng vai, ngồi xuống chậm như sắp ngồi vào một chiếc ghế mình không nhìn thấy, không thả phịch người. Đẩy tường giữ thân người thẳng, không võng lưng.

Không có động tác bật nhảy trong chuỗi này, vì nhảy trong phòng chật và trên sàn gạch dễ gây trượt ngã, đau gối, lại làm phiền hàng xóm ở chung cư. Ai đã quen vận động có thể tự tăng nhịp đi bước, nhưng vẫn giữ năm phút.

Cách chạy đồng hồ cho năm phút

Có nhiều cách hẹn giờ; cách dưới đây đơn giản và hợp với cả nhà:

  1. Đặt một đồng hồ năm phút ở chỗ ai cũng nhìn thấy, hoặc đặt năm lần một phút nếu đồng hồ có chức năng lặp.
  2. Một người đọc to tên động tác ở đầu mỗi phút. Có thể luân phiên mỗi ngày một người, kể cả trẻ.
  3. Mỗi người tự chọn bản thường hoặc bản dễ hơn, không ai chọn hộ ai.
  4. Ai mệt thì đứng nghỉ hoặc ngồi xuống bất kỳ lúc nào; đồng hồ vẫn chạy, người nghỉ không bị tính là "thua".
  5. Chuông reo thì dừng hẳn, uống nước, ngồi nghỉ một chút trước khi làm việc khác.

Giờ tốt cho thử thách là giờ cả nhà hay có mặt, như trước bữa tối. Người làm văn phòng có thể làm bản đứng tại bàn vào giữa buổi chiều, chỉ bỏ phần ngồi xuống ghế nếu ghế có bánh xe.

Muốn thêm chút vui mà vẫn an toàn, có thể bật một bài nhạc dài khoảng năm phút thay cho tiếng chuông, mỗi khi đổi đoạn nhạc thì đổi động tác. Âm lượng vừa phải, đủ nghe trong phòng, không cần mở to. Nhạc giúp trẻ nhỏ tham gia hào hứng hơn, còn người lớn tuổi thì dễ theo nhịp hơn là nhìn kim đồng hồ.

Cho cả nhà: mỗi người một nhịp riêng

Ông bà làm bản an toàn trước. Người cao tuổi nên bắt đầu bằng bản ngồi và bản có vịn, đứng gần ghế hoặc tường. Thăng bằng thay đổi theo tuổi, và một cú ngã có thể gây hậu quả lớn hơn nhiều so với ở người trẻ.

Trẻ không đếm số lần để thi. Trẻ hay muốn đếm "con làm được hai mươi cái". Nếu trẻ thích đếm, để trẻ so với lần trước của chính mình, không so với anh chị em. Không lập bảng điểm, không gọi ai là người thắng.

Người lớn làm mẫu, không chỉ huy. Bố mẹ cùng làm thay vì đứng bên cạnh hô. Trẻ học theo người lớn nhiều hơn học theo lời nhắc.

Ai không muốn thì không ép. Hôm nay một thành viên không muốn tham gia, cứ để họ ngồi xem hoặc làm việc khác. Vận động gắn với sự ép buộc thì khó thành thói quen.

Đổi động tác theo mùa và theo ý mọi người. Sau vài tuần, để các thành viên tự đề xuất động tác nhẹ thay thế, miễn là an toàn với người yếu nhất trong nhà.

Dấu hiệu phải dừng ngay

Năm phút vận động nhẹ hiếm khi gây nguy hiểm với người khoẻ mạnh, nhưng bất kỳ ai cũng nên biết những dấu hiệu sau. Gặp một trong số đó, dừng lại, ngồi xuống, không cố làm cho hết giờ:

  • Đau, tức hoặc nặng ngực, đau lan lên vai, cánh tay, hàm.
  • Khó thở bất thường so với mức vận động nhẹ, thở không ra hơi.
  • Chóng mặt, choáng váng, tối sầm mắt, cảm giác sắp ngã.
  • Tim đập rất nhanh hoặc loạn nhịp mà không dịu đi khi nghỉ.
  • Đau nhói ở khớp gối, hông, lưng, khác với cảm giác mỏi bình thường.
  • Tê yếu một bên người, nói khó, méo miệng.

Nếu đau ngực kéo dài, khó thở không đỡ khi nghỉ, ngất, hoặc có dấu hiệu tê yếu một bên, nói khó, hãy gọi 115 ngay. Những dấu hiệu nhẹ hơn nhưng lặp lại nhiều lần khi vận động thì nên đi khám để bác sĩ đánh giá, thay vì tự giảm động tác rồi bỏ qua.

Trong nhà nên có ít nhất một người lớn biết những dấu hiệu này và biết địa chỉ cơ sở y tế gần nhất. Khi ông bà cùng tham gia, người lớn đứng gần ông bà thay vì đứng ở đầu kia phòng, để kịp đỡ nếu ông bà loạng choạng. Ngồi nghỉ vài phút sau thử thách trước khi đi lên cầu thang hay ra ngoài cũng là thói quen nên giữ.

Vì sao không nên biến năm phút thành cuộc đua số lần

Khi có đồng hồ chạy, người ta dễ bị kéo sang câu hỏi "trong năm phút làm được bao nhiêu cái". Đếm số lần nghe có vẻ động viên, nhưng làm nhanh cho được nhiều thường đi kèm động tác sai: đứng lên ngồi xuống bằng cú thả người mạnh xuống ghế, đẩy tường bằng cách giật vai, nhón gót mất thăng bằng. Với người lâu không tập, đó là con đường ngắn nhất tới chấn thương.

Thử thách vận động năm phút đặt thời gian làm đơn vị chính chứ không phải số lần. Người khoẻ và người yếu cùng đứng trong năm phút, mỗi người một nhịp, và ai cũng hoàn thành. Như vậy mới giữ được cả nhà, nhất là ông bà và trẻ nhỏ, những người sẽ rút lui ngay khi thấy mình đứng cuối bảng.

Nếu bạn muốn theo dõi tiến bộ của bản thân, hãy ghi những điều như cảm giác sau năm phút, có cần vịn ghế hay không, có thở dễ hơn tuần trước không. Đó là những thay đổi có ý nghĩa với sức khoẻ hằng ngày hơn một con số đếm vội. Còn khi đã muốn tập nhiều hơn, đó là lúc tìm một chương trình tập luyện đầy đủ, phù hợp tuổi và tình trạng sức khoẻ.

Câu hỏi thường gặp

Vận động năm phút mỗi ngày có đủ cho sức khoẻ không?

Không đủ nếu so với mức khuyến nghị chung cho người trưởng thành là khoảng 150 đến 300 phút vận động vừa mỗi tuần. Năm phút là điểm bắt đầu và cách phá những khoảng ngồi lâu. Nếu sức khoẻ cho phép, hãy cộng thêm đi bộ, làm việc nhà và các hoạt động khác.

Có nên làm thử thách vận động ngay sau bữa ăn không?

Không nên làm ngay khi vừa ăn no, vì dễ khó chịu, đầy bụng. Thời điểm hợp lý là trước bữa ăn hoặc sau bữa khoảng một tiếng trở lên. Đi bộ chậm nhẹ nhàng sau bữa là chuyện khác và thường không gây khó chịu.

Người cao tuổi hay bị chóng mặt có làm được không?

Nên hỏi bác sĩ trước khi bắt đầu, nhất là khi đang dùng thuốc huyết áp hoặc từng bị ngã. Khi được đồng ý, chỉ làm bản ngồi hoặc bản có vịn, đứng dậy thật chậm và luôn có người ở cạnh trong những lần đầu.

Trẻ mấy tuổi có thể tham gia thử thách vận động năm phút?

Trẻ biết đi vững đã có thể bắt chước bước tại chỗ và vươn tay cùng người lớn. Trẻ nhỏ không cần làm đúng động tác, chỉ cần vận động vui vẻ trong khoảng trống an toàn. Không ép trẻ làm đủ năm phút và không so trẻ với anh chị em.

Làm nhiều lượt năm phút trong ngày có được không?

Được, và nhiều người thấy rải vài lượt ngắn trong ngày dễ hơn một buổi dài. Ví dụ một lượt buổi sáng, một lượt giữa chiều, một lượt trước bữa tối. Vẫn nhớ nghỉ giữa các lượt và dừng ngay khi có dấu hiệu bất thường.

Đau mỏi cơ vào hôm sau có phải dấu hiệu nguy hiểm không?

Mỏi cơ nhẹ hôm sau khi lâu không vận động là thường gặp và thường giảm sau một hai ngày. Nhưng đau nhói khớp, sưng, đau tăng dần hay đau khiến không đi lại được thì không phải mỏi bình thường, nên đi khám.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138