Thử thách đọc 15 phút liền mạch là đặt đồng hồ mười lăm phút và chỉ làm đúng một việc: đọc một cuốn sách hay một bài dài, không cầm điện thoại, không mở thêm thứ gì khác, cho tới khi chuông reo. Mục tiêu không phải đọc được bao nhiêu trang mà là ở lại với trang sách trọn mười lăm phút. Với nhiều người quen lướt màn hình, đây là thử thách thật chứ không phải chuyện nhỏ.
Phần dưới giải thích vì sao đọc liền mạch lại khó với người lớn lẫn trẻ, đưa ra vài luật đơn giản để bài hẹn giờ có ích, gợi ý chọn gì để đọc, cách tổ chức mười lăm phút cả nhà cùng đọc mà không biến thành giờ kiểm bài, và nên làm gì khi đầu óc cứ trôi đi chỗ khác.
Vì sao mười lăm phút không rời trang lại khó
Nhiều người từng đọc say mê thời đi học nay thấy mình không ngồi nổi quá vài trang. Một phần lý do khá dễ hiểu: cả ngày chúng ta tiếp nhận thông tin theo từng mẩu ngắn, chuyển qua chuyển lại giữa tin nhắn, tin tức, đoạn phim. Đầu óc quen với nhịp đổi liên tục đó, nên khi gặp một trang chữ dài không có gì mới bật lên, nó bắt đầu đòi đi tìm thứ khác. Cảm giác bứt rứt muốn cầm điện thoại là chuyện rất phổ biến, không phải dấu hiệu bạn có vấn đề.
Lý do thứ hai là đọc sâu cần một khoảng khởi động. Vài trang đầu thường chậm, đầu óc còn đang lắp nhân vật, bối cảnh hay lập luận lại với nhau. Nếu cứ đọc hai ba phút lại dừng, bạn mãi mắc ở khoảng khởi động đó và không bao giờ tới đoạn bắt đầu thấy cuốn. Mười lăm phút đủ dài để vượt qua đoạn ì ban đầu, lại đủ ngắn để không ai thấy là gánh nặng.
Cách hiểu này giúp bạn đặt kỳ vọng đúng: mấy lần đầu, mười lăm phút có thể dài bất ngờ. Đó chính là phần "thử thách". Sau một vài tuần làm đều, nhiều người thấy khoảng ì ngắn lại, nhưng mức độ thay đổi tuỳ người và tuỳ loại sách, nên đừng đo bản thân bằng một con số chuẩn nào.
Năm luật cho bài hẹn giờ đọc
Luật càng ít càng dễ giữ. Năm điều dưới đây đủ để mười lăm phút thật sự là thời gian đọc:
- Một tài liệu duy nhất. Chọn trước khi bấm giờ. Không đổi sách giữa chừng, không vừa đọc vừa tra thêm.
- Điện thoại ở phòng khác hoặc úp xa tầm tay. Nếu dùng điện thoại để hẹn giờ, bật chế độ không làm phiền và đặt nó ở chỗ phải đứng dậy mới với được.
- Không đếm trang. Đơn vị của thử thách là phút ở lại với trang, không phải số trang. Đếm trang dễ khiến bạn đọc lướt cho nhanh.
- Trôi đi thì quay lại, không tự trách. Nhận ra mình đang nghĩ chuyện khác là đã làm đúng nửa việc. Đặt mắt lại vào câu cuối còn nhớ và đọc tiếp.
- Chuông reo là được phép dừng. Đang cuốn thì đọc tiếp tuỳ ý, nhưng thử thách đã hoàn thành. Ngày mai lại bắt đầu từ mười lăm phút.
Để ý rằng không luật nào nói về tốc độ đọc hay hiểu được bao nhiêu phần trăm. Đó là chủ ý. Khi thêm yêu cầu "phải hiểu hết" hoặc "phải đọc xong chương", bài hẹn giờ đọc sẽ chuyển thành bài kiểm tra, và người tham gia, nhất là trẻ, bắt đầu sợ thay vì thích. Hiểu sâu hơn sẽ tới khi việc ngồi lại với trang sách đã thành nếp.
Nếu bạn sống chung với người khác, nói trước với cả nhà rằng trong mười lăm phút này bạn không nghe điện thoại và không trả lời câu hỏi trừ việc gấp. Một lời báo trước giúp người khác tôn trọng khoảng thời gian đó, và giúp bạn không thấy áy náy khi để điện thoại ở phòng khác.
Chọn gì để đọc trong mười lăm phút
Thứ để đọc ảnh hưởng nhiều tới việc giữ được thử thách. Lúc mới bắt đầu, chọn thứ bạn thật sự muốn đọc, không phải thứ bạn nghĩ mình nên đọc.
| Loại | Hợp với ai | Lưu ý khi dùng cho thử thách |
|---|---|---|
| Tiểu thuyết, truyện dài | Người muốn lấy lại cảm giác cuốn theo mạch truyện | Nên chọn truyện có cốt rõ, chương ngắn để dễ quay lại hôm sau |
| Tuyển tập truyện ngắn, tản văn | Người mới tập, quỹ thời gian bấp bênh | Mỗi lượt thường xong một bài, có cảm giác trọn vẹn |
| Sách kiến thức phổ thông | Người thích tìm hiểu một chủ đề | Có thể ghi một dòng sau khi chuông reo, không ghi chép trong lúc đọc |
| Bài báo dài, tạp chí giấy | Người không có sẵn sách | Chọn một bài, không lật tìm bài khác giữa chừng |
| Sách tranh, truyện tranh | Trẻ nhỏ, người đọc chậm | Xem tranh và kể lại cũng là đọc, không cần ép đọc chữ |
Đọc trên giấy hay trên màn hình đều được tính, nhưng với thử thách này, sách giấy hoặc máy đọc sách chuyên dụng không có thông báo thường dễ giữ hơn, vì không có thứ gì nhảy ra mời gọi giữa trang.
Một buổi đọc mười lăm phút diễn ra thế nào
Ví dụ cho một buổi tối bình thường, sau bữa ăn:
- Chọn chỗ ngồi có ánh sáng đủ, không quá thoải mái tới mức dễ ngủ gật nếu bạn muốn đọc tỉnh táo.
- Rót cốc nước, đi vệ sinh nếu cần. Những lý do đứng dậy giữa chừng nên được giải quyết trước.
- Đặt điện thoại ra xa, hẹn giờ mười lăm phút bằng đồng hồ nhìn thấy được.
- Mở sách ở chỗ đánh dấu, đọc lướt lại vài câu cuối của lần trước để bắt lại mạch.
- Đọc. Khi nhận ra mình đang nghĩ chuyện khác, quay về câu cuối còn nhớ.
- Chuông reo: kẹp đánh dấu, nếu muốn thì ghi một dòng về điều đáng nhớ nhất, rồi đóng sách hoặc đọc tiếp tuỳ hứng.
Gắn buổi đọc vào một mốc có sẵn trong ngày, như ngay sau bữa tối hoặc trước khi tắt đèn, thường dễ giữ hơn là chờ lúc rảnh. Lúc rảnh hiếm khi tự đến.
Những buổi đi xe khách đường dài, ngồi chờ ở bệnh viện hay chờ con tan học cũng là lúc hợp để làm một lượt, miễn là chỗ đó đủ an toàn để bạn cúi đầu vào trang sách mà không bỏ quên đồ đạc hay tiếng gọi tên mình. Mang theo một cuốn sách mỏng trong túi là chuẩn bị đơn giản nhất cho những lượt như vậy.
Cả nhà cùng đọc mười lăm phút mà không thành giờ kiểm bài
Mỗi người một cuốn của mình. Bố mẹ đọc sách của bố mẹ, trẻ đọc sách của trẻ, ông bà đọc báo giấy. Trẻ thấy người lớn đọc thật thì dễ coi đọc là việc bình thường của cả nhà, không phải bài tập giao riêng cho mình.
Trẻ chưa biết đọc vẫn tham gia được. Trẻ có thể xem sách tranh, hoặc một người lớn đọc to cho trẻ nghe trong mười lăm phút. Không ép trẻ ngồi yên tuyệt đối; trẻ nhỏ ngọ nguậy là bình thường.
Không hỏi kiểm tra sau khi đọc. Câu "con đọc được mấy trang, kể lại xem nào" biến giờ đọc thành giờ dò bài. Nếu muốn trò chuyện, người lớn kể trước về cuốn của mình, trẻ muốn kể thì kể.
Không so ai đọc nhiều hơn. Không đếm trang giữa các con, không khen đứa đọc nhanh để thúc đứa đọc chậm. Mỗi trẻ chỉ so với chính mình, ví dụ hôm nay ngồi được trọn mười lăm phút thay vì mười phút như tuần trước.
Ngày ai đó không muốn thì thôi. Người không muốn đọc có thể ngồi cùng làm việc yên lặng khác như vẽ, xếp hình. Ép đọc dễ làm sách gắn với cảm giác bị bắt buộc.
Khi tâm trí cứ trôi đi chỗ khác
Đọc được vài dòng rồi phát hiện mắt vẫn chạy trên chữ mà đầu óc đã ở tận đâu đâu là trải nghiệm ai cũng gặp. Nó xảy ra nhiều hơn khi mệt, khi đói, khi đang lo chuyện gì đó, hoặc khi đoạn văn quá khó. Thay vì cố gồng, bạn thử vài cách nhẹ nhàng: đọc chậm lại, đọc thầm rõ từng chữ trong đầu, hoặc dùng ngón tay hay một tờ giấy dò theo dòng trong vài phút đầu.
Nếu một ý nghĩ cứ quay lại, ví dụ việc cần làm ngày mai, đặt sẵn mẩu giấy cạnh bên, ghi một chữ rồi quay lại trang sách. Ghi ra giúp đầu óc yên tâm rằng nó sẽ không quên, nên bớt nhắc lại. Đừng mở điện thoại để ghi, vì đó là lối thoát dễ dẫn sang việc khác.
Cũng có lúc cuốn sách đơn giản là không hợp. Đọc ba bốn buổi mà lần nào cũng thấy nặng nề, đổi sách là quyết định hợp lý, không phải bỏ cuộc. Còn nếu việc khó tập trung kéo dài, xuất hiện ở mọi việc chứ không riêng đọc sách, ảnh hưởng tới học tập hay công việc, bạn nên trao đổi với bác sĩ hoặc chuyên gia tâm lý thay vì tự kết luận về bản thân. Một bài hẹn giờ không thay được việc thăm khám khi cần.
Giữ thử thách sau tuần đầu
Tuần đầu thường hứng khởi, tuần thứ hai bắt đầu có những tối bỏ lỡ. Đó là lúc cần nhớ rằng mục tiêu là đọc đều, không phải đọc không sót ngày nào. Lỡ một tối thì tối mai làm lại từ mười lăm phút, không cần bù thành ba mươi phút cho đủ.
Đừng vội tăng thời gian. Nhiều người thấy mười lăm phút đã quen thì nâng ngay lên bốn lăm phút, rồi thấy nặng và bỏ hẳn. Cách bền hơn là giữ mười lăm phút làm mức tối thiểu, còn hôm nào đọc hứng thì cứ đọc tiếp sau tiếng chuông. Thời gian đọc thật sự sẽ tự dài ra mà mức tối thiểu vẫn nhẹ nhàng.
Một mẹo nhỏ là để sẵn cuốn sách đang đọc ở chỗ bạn ngồi buổi tối, mở sẵn ở trang đánh dấu. Rào cản bắt đầu càng thấp thì càng dễ làm. Ngược lại, để điện thoại sạc ở chỗ ấy là đang đặt sẵn một lối rẽ. Thay đổi chỗ để đồ vật trong nhà nghe nhỏ nhặt, nhưng thường hiệu quả hơn nhiều so với tự nhắc bằng ý chí.
Câu hỏi thường gặp
Đọc trên điện thoại có tính là hoàn thành thử thách không?
Có thể tính nếu bạn chỉ mở đúng một tài liệu và đã tắt thông báo. Tuy vậy điện thoại có sẵn rất nhiều lối rẽ, nên với người mới tập đọc liền mạch, sách giấy hoặc máy đọc sách không có thông báo thường dễ giữ hơn.
Nghe sách nói có thay được thử thách đọc không?
Nghe sách nói là một cách tiếp nhận nội dung tốt và hợp lúc đi đường, làm việc nhà. Nhưng thử thách này nhắm vào việc tập ngồi yên với trang chữ, nên nghe sách là một bài khác. Bạn có thể làm cả hai, chỉ đừng tính chung.
Trẻ mấy tuổi thì có thể tự đọc mười lăm phút?
Không có mốc tuổi chung cho mọi trẻ. Trẻ mới biết đọc có thể bắt đầu với năm phút hoặc đọc cùng người lớn. Cứ để trẻ tự so với chính mình, tăng dần khi trẻ muốn, và không coi đó là thước đo trẻ giỏi hay kém.
Đọc mười lăm phút mỗi ngày có đọc hết được một cuốn sách không?
Tuỳ độ dày và tốc độ đọc của từng người, nhưng đọc đều mỗi ngày thì một cuốn sách vừa phải thường xong trong vài tuần. Quan trọng hơn con số là bạn đọc trọn được những cuốn mình thật sự muốn đọc.
Có nên ghi chép trong lúc đọc mười lăm phút không?
Với thử thách này, nên đọc trọn mười lăm phút rồi mới ghi, vì dừng lại ghi chép liên tục làm đứt mạch. Nếu gặp ý quá hay, gấp mép trang hoặc kẹp một mẩu giấy để quay lại ghi sau tiếng chuông.
Đọc lúc nằm trên giường trước khi ngủ có ổn không?
Ổn nếu đọc giúp bạn thư giãn và dễ ngủ hơn. Nên dùng đèn đủ sáng để đỡ mỏi mắt và tránh đọc trên màn hình sáng sát giờ ngủ. Nếu bạn hay ngủ gật sau vài trang, hãy dời buổi đọc chính sang lúc khác trong ngày.