GioiHan.comGiới Hạn
Thử thách hẹn giờ lành mạnh

Ranh giới của thử thách hẹn giờ: kiểu bài nên gạch khỏi danh sách ở nhà và lớp học

Những kiểu thử thách hẹn giờ không bao giờ nên làm ở nhà hay lớp học: đua ăn uống, nín thở, chịu nóng lạnh, leo cao, lửa và hoá chất; câu hỏi tự kiểm và bài thay thế.

Teacher seen from behind guiding pupils to march slowly in place beside their desks in a Quang Ninh classroom, empty whiteboard, soft afternoon light, faces blurred

Một thử thách hẹn giờ trở nên nguy hiểm khi đồng hồ được đặt lên việc có sẵn rủi ro cho cơ thể: ăn uống thật nhanh, nín thở, chịu nóng, chịu lạnh, ăn cay, leo trèo, chạy cầu thang, bịt mắt xoay vòng, dùng lửa, nước sôi hay hoá chất. Áp lực thời gian khiến người ta bỏ qua chính những bước an toàn vốn giữ cho việc đó vô hại, và nhiều tai nạn xảy ra chỉ trong vài giây.

Bài này không kể tên trào lưu nào, vì trào lưu thay đổi liên tục, mà đưa ra nguyên tắc để bạn tự nhận diện: vì sao đồng hồ làm việc bình thường thành nguy hiểm, các nhóm thử thách cần gạch hẳn khỏi danh sách ở nhà và lớp học, năm câu hỏi tự kiểm trước khi làm theo một clip, dấu hiệu nguy hiểm và lúc phải gọi 115, cách nói chuyện với trẻ, và cách biến một ý tưởng mạo hiểm thành bài an toàn.

Vì sao đồng hồ làm một việc bình thường thành nguy hiểm

Ăn một chiếc bánh mì là việc bình thường. Ăn một chiếc bánh mì trong ba mươi giây là một việc khác hẳn: miếng cắn to hơn, nhai ít hơn, nuốt vội hơn, và nguy cơ hóc tăng lên. Logic tương tự áp dụng cho rất nhiều việc. Đi cầu thang là bình thường; đua chạy lên cầu thang thì bước hụt dễ thành chấn thương. Cầm cốc nước nóng là bình thường; đua bưng cốc nước nóng qua phòng thì bỏng chỉ là chuyện thời gian.

Có một nhóm nguy hiểm hơn nữa: những thử thách mà bản thân nó đã là thử sức chịu đựng, như nín thở, chịu nóng, chịu lạnh, ăn cay, nhịn ăn, nhịn ngủ. Khi gắn với đồng hồ, chúng trở thành cuộc đua xem ai chịu được lâu hơn, đẩy người tham gia tới gần giới hạn của cơ thể, nơi mà ranh giới giữa khó chịu và nguy hiểm có thể rất mỏng và khác nhau giữa từng người.

Thêm vào đó là yếu tố đám đông. Khi có người xem, người quay phim, người cổ vũ, con người, nhất là thiếu niên, dễ làm những việc mà một mình họ sẽ không làm. Một thử thách hẹn giờ có khán giả vì thế cần được cân nhắc kỹ hơn một thử thách tự làm trong phòng.

Các nhóm thử thách cần gạch khỏi danh sách

Bảng dưới gom các kiểu thử thách hẹn giờ không nên làm ở nhà và lớp học thành từng nhóm theo nguyên lý, kèm hướng thay thế an toàn hơn.

NhómVì sao nguy hiểmThay bằng
Đua ăn, đua uốngNguy cơ hóc, sặc; uống quá nhiều nước trong thời gian ngắn cũng có thể gây hạiCùng nấu một món trong thời gian rộng rãi, ăn chậm cùng nhau
Nín thở, nhịn ăn, nhịn ngủCó thể gây ngất, chấn thương khi ngã, ảnh hưởng nghiêm trọng tới sức khoẻBài thở chậm thư giãn không giữ hơi, nếp ngủ đều
Chịu nóng, chịu lạnh, ăn cay, chịu đauĐẩy cơ thể tới ngưỡng, phản ứng mỗi người khác nhau, khó biết khi nào là quáTìm hiểu về giới hạn cơ thể qua sách, không tự thử
Leo cao, chạy cầu thang, bịt mắt xoay vòngTé ngã, va đập đầu, gãy xươngVận động tại chỗ trên sàn phẳng, có chỗ vịn
Lửa, nước sôi, hoá chất, điệnBỏng, ngộ độc, điện giật, cháy nổThí nghiệm có người lớn hướng dẫn, không hẹn giờ
Thử thách khi đang đi đườngTai nạn giao thông cho mình và người khácKhông có thay thế; không làm bất cứ thử thách nào khi tham gia giao thông

Những nhóm trên không có "phiên bản nhẹ" để thử cho biết. Nín thở "một chút thôi" hay ăn cay "một miếng thôi" theo kiểu thi vẫn là đặt mình vào vùng mà không ai đoán chính xác được giới hạn của cơ thể mình nằm ở đâu.

Năm câu hỏi trước khi làm theo một thử thách hẹn giờ

Khi bạn, con bạn hay học sinh của bạn thấy một thử thách hẹn giờ ở đâu đó và muốn làm theo, dừng lại trả lời lần lượt năm câu dưới đây. Chỉ một câu trả lời "có" ở ba câu đầu là đủ để gạch thử thách đó.

  1. Có đụng tới ăn uống, hơi thở, giấc ngủ, nhiệt độ hay cảm giác đau không? Nếu có, gạch.
  2. Có cần leo, chạy, nhảy, xoay hay làm gì khiến dễ mất thăng bằng không? Nếu có, gạch, hoặc đổi sang bản tại chỗ trên sàn phẳng.
  3. Có dùng lửa, nước nóng, hoá chất, điện, vật sắc nhọn không? Nếu có, gạch khỏi danh sách thử thách hẹn giờ.
  4. Nếu làm chậm lại thật chậm, việc đó có còn an toàn không? Nếu ngay cả làm chậm vẫn có rủi ro, thì làm nhanh chỉ tệ hơn.
  5. Người yếu nhất trong nhóm có làm được an toàn không? Thử thách cho cả nhà hay cả lớp phải an toàn với người nhỏ nhất, người lớn tuổi nhất, người đang không khoẻ.

Câu hỏi thứ tư rất hữu ích: một việc an toàn khi làm thong thả mới có thể là ứng viên cho thử thách hẹn giờ. Còn việc mà bản thân nó đã nguy hiểm thì đồng hồ chỉ làm nó nguy hiểm thêm.

Dấu hiệu nguy hiểm và lúc phải gọi 115

Dù đã cẩn thận, tai nạn vẫn có thể xảy ra. Gặp các dấu hiệu sau, dừng ngay mọi hoạt động, giữ bình tĩnh và gọi 115 hoặc đưa người đó tới cơ sở y tế gần nhất:

  • Hóc dị vật: không nói được, không ho được, ôm cổ, khó thở, môi tím tái.
  • Ngất, lơ mơ, gọi không tỉnh hoặc tỉnh nhưng không nhận ra người quen.
  • Co giật, thở bất thường.
  • Ngã đập đầu rồi nôn, đau đầu tăng dần, lơ mơ, chảy máu hoặc dịch từ tai, mũi.
  • Bỏng rộng, bỏng ở mặt, tay, vùng kín, hoặc bỏng ở trẻ nhỏ.
  • Nghi ngộ độc do nuốt hoặc hít phải hoá chất.
  • Đau dữ dội, biến dạng tay chân sau khi ngã.

Sơ cứu ban đầu như xử trí hóc dị vật, làm mát vết bỏng bằng nước sạch, đặt người bất tỉnh ở tư thế an toàn là những kỹ năng nên học từ các khoá sơ cứu có người hướng dẫn trực tiếp. Đọc bài viết không thay được việc được tập tay với người có chuyên môn, và người lớn trong nhà, giáo viên trong trường nên được tập trước khi có chuyện.

Nói với trẻ và thiếu niên thế nào

Cấm đơn thuần thường không đủ, nhất là với thiếu niên. Một câu "không được làm mấy cái đó" dễ khiến các em làm lén, ở chỗ không có người lớn, và nếu có chuyện thì không ai kịp giúp. Cách hiệu quả hơn là giải thích nguyên lý: vì sao đồng hồ làm việc bình thường thành nguy hiểm, vì sao cơ thể mỗi người có giới hạn khác nhau mà không ai biết trước.

Có thể mời các em cùng áp năm câu hỏi ở trên lên một thử thách các em đang quan tâm, để các em tự đi tới kết luận. Thiếu niên thường chấp nhận kết luận mình tự rút ra hơn kết luận được áp xuống. Người lớn cũng nên nói rõ: nếu con đã lỡ làm và thấy không ổn, hoặc bạn con đang gặp nguy, hãy gọi bố mẹ ngay, con sẽ không bị mắng vì đã gọi.

Với trẻ nhỏ, chỉ cần vài luật rất cụ thể, nhắc lại nhiều lần: không đua ăn, không đua uống, không nín thở thi, không chạy ở cầu thang, không đụng vào bếp và ổ điện. Trẻ nhỏ chưa đủ khả năng tự đánh giá rủi ro, nên trách nhiệm chính vẫn nằm ở người lớn giám sát.

Biến một ý tưởng mạo hiểm thành bài an toàn

Từ đua ăn nhanh sang cùng chuẩn bị bữa. Thay vì thi ai ăn hết trước, cả nhà cùng bày mâm, xếp bát đũa, pha nước chấm trong năm phút. Phần hẹn giờ nằm ở khâu chuẩn bị, không ở khâu ăn.

Từ nín thở thi sang thở chậm cùng nhau. Đặt đồng hồ một phút, cả nhà hít vào chậm và thở ra chậm theo nhịp đếm, không ai giữ hơi. Không có ai thắng, chỉ có cả nhà dịu xuống.

Từ đua chạy cầu thang sang đi bước tại chỗ. Giữ được phần vận động và phần đồng hồ, bỏ đi phần nguy cơ té ngã.

Từ thử chịu nóng lạnh sang tìm hiểu về giới hạn. Cùng đọc và trò chuyện vì sao cơ thể cần giữ nhiệt độ ổn định, những dấu hiệu say nắng, cảm lạnh; hiểu giới hạn mà không phải tự thử.

Từ thử thách có khán giả sang thử thách tự làm. Bỏ phần quay phim, đăng tải; giữ phần tự mình làm một việc có ích như dọn bàn học trong mười phút.

Người lớn làm gương

Trẻ học về rủi ro chủ yếu từ việc quan sát người lớn. Một người bố thi uống nhanh trong bữa nhậu, một người mẹ vừa lái xe vừa đọc tin nhắn cho kịp giờ, một thầy cô cho học sinh chạy đua trong hành lang cho vui, đều gửi đi một thông điệp mạnh hơn mọi lời dặn.

Ngược lại, khi người lớn tự nói "việc này mình không làm nhanh được vì có dao", "mình dừng lại vì đang mệt, không cố", trẻ học được rằng biết giới hạn của mình là một kỹ năng đáng tự hào, không phải sự yếu kém. Đó cũng chính là tinh thần của mọi thử thách hẹn giờ lành mạnh: thử sức trong vùng an toàn, và dừng lại trước khi cơ thể phải trả giá.

Trường học và gia đình có thể cùng giữ một danh sách ngắn những kiểu thử thách không làm, dán ở lớp và ở nhà. Khi luật giống nhau ở cả hai nơi, trẻ ít bị giằng co giữa "ở trường được" và "ở nhà không được", và người lớn cũng dễ nhắc nhau hơn.

Câu hỏi thường gặp

Thử thách uống nước thật nhanh có nguy hiểm không?

Có thể. Uống vội dễ sặc, và uống lượng nước rất lớn trong thời gian ngắn có thể làm rối loạn cân bằng muối trong cơ thể, dù hiếm gặp. Uống nước nên đều đặn trong ngày theo nhu cầu, không biến thành cuộc thi tốc độ hay số lượng.

Con muốn làm một thử thách hẹn giờ thấy trên mạng thì cha mẹ nên làm gì?

Ngồi xem cùng con, cùng áp năm câu hỏi tự kiểm, và để con tự nhận ra rủi ro nếu có. Nếu thử thách an toàn, có thể làm cùng con ở nhà. Nếu không, cùng con nghĩ một bản thay thế giữ phần vui mà bỏ phần nguy hiểm.

Thử thách nín thở thời gian ngắn có sao không?

Không nên biến nín thở thành thử thách hay cuộc thi dưới bất kỳ hình thức nào. Khả năng chịu thiếu oxy khác nhau giữa từng người và không ai đoán trước được, ngất có thể xảy ra đột ngột và gây chấn thương khi ngã.

Trường học có nên cấm hẳn các thử thách hẹn giờ không?

Không cần cấm hẳn. Nhiều bài hẹn giờ như dọn bàn, viết nhanh, vận động tại chỗ là an toàn và hữu ích. Trường nên có danh sách những kiểu thử thách không làm, thống nhất giữa các giáo viên, và thông báo cho phụ huynh.

Làm sao biết một thử thách là an toàn với trẻ nhỏ?

Hỏi xem nếu trẻ làm thật chậm thì việc đó có an toàn không, và người nhỏ nhất trong nhóm có làm được mà không cần người lớn đỡ không. Nếu cả hai câu đều là có, và không đụng tới ăn uống, hơi thở, lửa, nước nóng, độ cao, thử thách đó có thể cân nhắc.

Có nên học sơ cứu trước khi tổ chức thử thách cho nhóm đông không?

Nên. Người tổ chức hoạt động cho nhóm đông, đặc biệt có trẻ em, nên học sơ cứu cơ bản từ khoá có người hướng dẫn trực tiếp, biết vị trí hộp sơ cứu và biết gọi 115. Chuẩn bị trước giúp phản ứng nhanh và đúng khi có sự cố.

Cần tư vấn cụ thể cho trường hợp của bạn?

Chúng tôi sẽ liên hệ trong vòng 24 giờ.

Đăng ký tư vấn ngay

Bài viết liên quan

Bạn cần hỗ trợ thêm?

Để lại thông tin, chúng tôi sẽ liên hệ trong 24 giờ.

hoặc
Gọi ngay 0926 138 138